Kredi geri ödemesi nasıl işler?

Eşit taksitli geri ödeme ne demek

Kredilerin çoğu eşit taksitli (anüite) yöntemle ödenir: sabit vade boyunca aynı tutarda taksitler ödenir ve son taksitle borç tam olarak sıfırlanır. Konut kredisi, taşıt kredisi ve ihtiyaç kredisi bu şekilde çalışır. Bankanın verdiği bu tabloya ödeme planı ya da itfa tablosu denir.

Çoğu kişiyi şaşırtan, sürecin ne kadar dengesiz ilerlediğidir. Taksit her ay aynı kalır ama taksitin neyi ödediği kredi boyunca tamamen değişir.

Her taksitin arkasındaki üç sayı

• Anapara: çektiğiniz tutar. Konutta, ev fiyatından peşinat düşülmüş hali.
• Faiz oranı: kredinin yıllık maliyeti. Türkiye'de bankalar çoğunlukla aylık oran ilan eder; yıllığa çevirmek için 12 ile çarpın.
• Vade: ödeme süresi. 30 yıllık bir kredide 360 aylık taksit vardır.

Bunlardan birini değiştirirseniz hem aylık taksit hem de toplam faiz değişir. Rehberin devamı ne kadar değiştiğini gösteriyor.

Diğer kredi türlerinden farkı

Her kredi eşit taksitli değildir. Eşit anaparalı ödemede her ay aynı anapara ödenir; taksit yüksek başlar ve zamanla düşer. Balon ödemeli kredilerde taksitler küçük, son ödeme büyüktür. Kredi kartında sabit vade yoktur: asgari ödeme borca göre değişir, bu yüzden kart borcu yıllarca sürebilir. Eşit taksitli kredi ise en öngörülebilir olanıdır: ilk günden kesin taksiti ve kesin bitiş tarihini bilirsiniz.

Aylık taksit nasıl hesaplanır

Bankalar tek bir standart formül kullanır: anüite formülü. Bu formül, her ay tekrarlandığında vade sonunda tüm faizi ve anaparanın tamamını ödeyen tek taksiti bulur:

Adım adım çözülmüş örnek

400.000 değerinde bir evi %20 peşinatla, yıllık %6,5 faiz ve 30 yıl vadeyle aldığınızı düşünelim. (Örnek oran; Türkiye'deki güncel oranlar çok daha yüksek olabilir, mantık aynıdır.)

1. Anapara: 400.000 − 80.000 peşinat = 320.000.
2. Aylık oran: %6,5 ÷ 12 = %0,541667, yani ondalık olarak r = 0,0054167.
3. Taksit sayısı: 30 yıl × 12 = n = 360.
4. Büyüme çarpanı: (1 + r)ⁿ = 1,0054167³⁶⁰ ≈ 6,9918.
5. Pay: 320.000 × 0,0054167 × 6,9918 ≈ 12.119,12.
6. Payda: 6,9918 − 1 = 5,9918.
7. Taksit: 12.119,12 ÷ 5,9918 ≈ aylık 2.022,62.

Bu tutar yalnızca anapara ve faizi kapsar. Türkiye'de taksite BSMV ve KKDF gibi vergiler, ayrıca DASK ve konut sigortası eklenebilir; bu yüzden bankanın söylediği toplam ödeme genellikle daha yüksektir.

İlk ayı elle kontrol etmek

Herhangi bir ödeme planını basit işlemlerle doğrulayabilirsiniz. İlk ay faiz, borç çarpı aylık orandır: 320.000 × 0,0054167 = 1.733,33. Taksitin geri kalanı, 2.022,62 − 1.733,33 = 289,28, borcu 319.710,72'ye indirir. İkinci ay aynı işlem biraz daha küçük borç üzerinden yapılır: 1.731,77 faiz ve 290,85 anapara.

İlk yıllarda neden çoğunlukla faiz ödersiniz

Faiz her zaman henüz ödemediğiniz borç üzerinden işler. Başlangıçta borç en yüksek seviyesindedir, bu yüzden her taksitin faiz kısmı en büyük halindedir. Borcu azaltan yalnızca geriye kalan kısımdır.

Örnekte ilk yıl toplam 24.271 ödersiniz. Bunun 20.695'i faiz, yalnızca 3.577'si anaparadır. Her ay borç biraz azalır, faiz biraz düşer ve anapara payı büyür. Bu bir banka hilesi değildir; büyük bir borca faiz işletmenin doğal sonucudur.

Dönüm noktası

Bir noktada taksitin anapara kısmı faiz kısmını geçer. Bu kredide bu, 233. ayda, yaklaşık 19. yılda olur. Sonrasında borç hızla düşer: son taksit 2.011,72 anapara ve yalnızca 10,90 faizdir.

Bu yüzden kredi yapılandırma ya da evi erken satmak hayal kırıklığı yaratabilir. 10 yıllık taksitten sonra toplam 242.714 ödemiş olursunuz ama bunun yalnızca 48.716'sı borcu azaltmıştır. Kalan 193.998 faizdir.

Kalan borç zamanla nasıl azalır

Kalan borcu grafiğe dökerseniz düz bir çizgi değil, bir eğri elde edersiniz. Yıllarca yavaş iner, sonunda hızla düşer.

Bu kredide başlangıçtaki 320.000'in yarısından azına ancak 257. ayda, yaklaşık 21 yıl 5 ay sonra inersiniz. Evi satmayı ya da taşınmayı düşünüyorsanız bu önemlidir: ilk yıllardaki öz kaynağınız taksitlerden değil, çoğunlukla peşinattan ve evin değer artışından gelir.

Vade toplam maliyeti nasıl değiştirir

Uzun vade taksiti düşürür çünkü anapara daha fazla taksite bölünür. Ama her ek yıl, büyük bir borca bir yıl daha faiz demektir. Aynı 320.000, yıllık %6,5 ile üç farklı vade:

30 yıldan 15 yıla inmek taksiti ayda yaklaşık 765, yani %38 artırır ama toplam faizi 226.384 azaltır; bu, yarıdan fazlası demektir. Kısa vadeli krediler çoğu zaman daha düşük faizle de gelir ve fark daha da büyür.

Doğru vade yalnızca matematiğe değil, bütçenize bağlıdır. Uzun vade daha düşük zorunlu taksit ve esneklik sağlar. Birçok kişi orta yolu seçer: uzun vade alıp her ay gönüllü ara ödeme yapmak.

Faiz oranı toplam maliyeti nasıl değiştirir

Uzun bir kredide küçük faiz farkları büyük tutarlara dönüşür, çünkü yıllarca büyük bir borç üzerinde işler. Aynı 320.000, 30 yıl:

Burada her bir puan ayda yaklaşık 210, toplamda yaklaşık 75.000 faiz demektir. Bu yüzden en az üç bankayı karşılaştırmak, kredi notunuzu başvurudan önce iyileştirmek ve kampanya dönemlerini takip etmek kazandırır.

Ara ödemeler gerçekte ne işe yarar

Taksitin üzerinde ödediğiniz her tutar doğrudan anaparadan düşer. Böylece sonraki tüm ayların faizinin hesaplandığı tutar azalır ve etki sizin lehinize birikir.

• Ayda 100 fazla ödemek 61.698 faiz tasarrufu sağlar ve krediyi 3 yıl 10 ay erken kapatır.
• Ayda 300 fazla ödemek 138.446 tasarruf sağlar ve krediyi 8 yıl 10 ay erken kapatır.
• İlk yılın sonunda tek seferlik 10.000 ara ödeme 50.537 tasarruf sağlar ve krediyi 2 yıl 5 ay erken bitirir.

Her ay biraz mı, bir kerede çok mu?

Ek para ne kadar erken gelirse o kadar çok faiz kazandırır, çünkü on yıllarca faiz işleyecek borcu ortadan kaldırır. Kredinin başında yapılan büyük bir ödeme çok etkilidir; küçük aylık ek ödemeler ise sürdürmesi kolaydır. Pek çok kişi ikisini birleştirir: her ay sabit bir ek tutar ve ikramiye geldiğinde ara ödeme.

Fazla ödemeden önce kontrol edin

• Erken ödeme ücreti. Bazı kredilerde erken kapama veya ara ödeme ücreti vardır. Sözleşmenizi okuyun ya da bankaya sorun.
• Vade mi taksit mi? Banka seçenek sunarsa vadeyi kısaltmak genellikle daha çok faiz kazandırır.
• Önce pahalı borç. Kredi kartı borcunu kapatmak, düşük faizli konut kredisini erken ödemekten daha kârlıdır.
• Acil durum fonu. Krediye yatırılan parayı geri almak zordur. Önce bir yedek birikim oluşturun.

Taşıt kredisi ve ihtiyaç kredisi

Kısa vadeli krediler aynı şekilde ödenir, ancak başlangıçtaki faiz yükü çok daha hafiftir çünkü faiz işleyen yıl sayısı azdır. Yıllık %8,5 faizle 5 yıl vadeli 25.000'lik bir taşıt kredisi ayda 512,91 tutar. İlk ay 177,08 faiz, 335,83 anaparadır: daha ilk aydan borcu, ödediğiniz faizden hızlı azaltırsınız.

İlk yılda faiz, ödemelerinizin %32'sidir; 30 yıllık konut kredisinde bu oran %85'tir. 5 yıldaki toplam faiz 5.775'tir. Aynı krediyi 7 yıla yayarsanız taksit 395,91'e düşer ama toplam faiz 8.257'ye çıkar ve aracın değerinden fazla borçlu kaldığınız süre uzayabilir.

İmzalamadan önce teklifleri faiz oranına göre değil, yıllık maliyet oranına göre karşılaştırın. Bu oran dosya masrafı, sigorta ve vergileri içerir, gerçek maliyeti gösterir.

Ödeme planı nasıl okunur

Ödeme planı, kredinin tüm taksitlerini gösteren tablodur. Bankanız bunu vermek zorundadır; bu sitedeki hesaplayıcılar da anında oluşturur. Her satır genellikle şunları gösterir:

• Taksit numarası veya tarihi: satırın hangi aya ait olduğu.
• Taksit tutarı: ödediğiniz sabit tutar, bazen vergiler dahil.
• Faiz: önceki kalan borç × aylık oran.
• Anapara: taksit eksi faiz.
• Kalan borç: önceki borç eksi ödenen anapara.

İki hızlı kontrol çoğu hatayı yakalar: her satırdaki faiz, önceki kalan borç çarpı aylık orana eşit olmalı ve son satırdaki kalan borç sıfır olmalıdır. Bankanın planı bir hesaplayıcıdan biraz farklıysa, sebep genellikle farklı ilk taksit tarihi, vergiler veya günlük faiz hesabıdır.

Sık yapılan hatalar

• Kredileri taksite göre karşılaştırmak. En düşük taksit çoğu zaman en pahalı kredidir. Toplam geri ödemeyi karşılaştırın.
• Vadeyi göz ardı etmek. Beş yıl daha uzun vade, biraz daha yüksek faizden pahalıya gelebilir.
• İlk taksitlerin varlık biriktirdiğini sanmak. 30 yıllık kredinin ilk on yılında ödediğinizin çoğu faizdir.
• Kredinin sonlarına doğru yeniden uzun vadeye geçmek. Yüksek faiz dönemini baştan başlatır. Kalan vadeyi koruyun veya kısaltın.
• Pahalı borç varken ara ödeme yapmak. Önce en yüksek faizli borcu kapatın.